Internet và nhận thức của thanh thiếu niên

TÁC ĐÔNG CỦA INTERNET ĐẾN NHẬN THỨC VÀ HÀNH VI GIỚI TÍNH, TÌNH DỤC Ở THANH THIẾU NIÊN

Lê Minh Công

Internet đang trở thành công cụ cực kỳ quan trọng trong mọi mặt đời sống của con người. Hiếm có một phạm vi công việc nào hiện nay mà không liên quan đến công nghệ thông tin và internet. Cùng với sự quan trọng thì số lượng người sử dụng internet cũng ngày càng tăng nhanh. Tại Australia đến năm 2008 có khoảng 67% truy cập internet [1], tại Mỹ có khoảng 82 triệu người sử dụng internet vào năm 2007[3]. Tại Việt Nam, theo kết quả Điều tra Quốc gia về vị thành niên và thanh niên (trong độ tuổi từ 14 - 25 tuổi)  do Bộ Y tế, Tổng cục Thống kê, Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc và Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam phối hợp thực hiện cho thấy thế hệ thanh thiếu niên hiện nay là thế hệ đầu tiên được tiếp cấn với internet một cách rộng rãi. Nghiên cứu đã thực hiện cho thấy sự gia tăng về số lượng thanh niên sử dụng internet do giá truy cập giảm mạnh ( 3000 đồng/giờ hay 0,15 USD/ giờ). Báo cáo nghiên cứu cho rằng có khoảng 50,3% thanh niên ở thành phố và 13,7% thanh niên ở nông thông đã sử dụng internet. Phần lớn thanh thiếu niên trong nghiên cứu này (69%) cho thấy họ sử dụng internet để trò chuyện và 62% để chơi trò chơi trực tuyến.

Do dịch vụ Internet có mặt rộng rãi ở Việt Nam nên hiểu biết về những ảnh hưởng của internet lên vấn đề tình dục của thanh thiếu niên rất có giá trị trong việc phát triển các chương trình giáo dục tình dục một cách hiệu quả. Một điều tra trực tuyến về giáo dục tình dục ở Việt Nam do Clement và Brennan ( 2005) thực hiện đã cho thấy rằng có 49% các bạn trẻ tham gia nghiên cứu sử dụng Internet để tìm kiếm thông tin về sức khỏe tinh dục [2]. Một nghiên cứu khác của  Thomas (2004) đã xác định Internet là một không gian mới ở Việt Nam, nơi mà nữ thanh niên có thể trao đổi một cách khá thoải mái. Các nghiên cứu khác về tình dục và internet đã tìm hiểu một loạt các vấn đề chẳng hạn như cấu trức nhân dạng tình dục ( Mc Kenna và cs, 2001), cộng đồng tình dục trực tuyến ( Brurke 2000), tình dục trên mạng ( Ross và cs 2005), hẹn hò qua mạng ( Davis và cs 2006a, 2006b). Ross đã ghi nhận rằng phương tiện giao tiếp điện tử này đã tạo ra một bình diện mới cho sự gần gũi nhờ khả năng cho phép việc liên lạc, giao tiếp vượt qua những khoảng cách lớn về không gian và tương tác tình dục không còn bị bó buộc bởi các thể thức giao tiếp xã hội trong tương tác mặt đối mặt. Internet ảnh hưởng lên tình dục con người qua một số cơ chế: cho phép thực hiện tình dục ảo, mở rộng khả năng về mạng lưới liên lạc ( và số lần liên lạc); và hỗ trợ việc sử dụng nhiều danh tính. Những cách thức mới nảy sinh trong môi trường trực tuyến này đã làm thay đổi một cách cơ bản các mối quan hệ và nhân dạng tình dục thông qua ưu thế giao tiếp bằng ngôn ngữ viết, và do vậy đã làm giảm đi một số lo lắng tâm lý xã hội mà nhiều người gặp phải trong các mối quan hệ gần gũi ( Sprolull và Kiesler, 2991, Ross và cs 2005).

Trong khi ảnh hưởng của internet lên tình dục của người lớn đã được nhìn nhận rõ ràng thì nghiên cứu về internet và tình dục ở thanh thiếu niên vẫn đang trong giai đoạn khởi đầu. Internet đã xuất hiện như một phương tiện quan trọng giúp cho việc thể hiện “ cái tôi” trong tình dục và giới tính với người khác ( Stern 2002, Subrahmanyam và cs 2004). Internet cũng được biết đến là một nguồn mà thanh thiếu niên sử dụng rộng rãi để tìm kiếm thông tin về sức khỏe giới tính và tình dục ( Kanuga và Rosenfeld 2004, Clement và Brennan, 2005). Tại Việt Nam, phụ huynh và thầy cô giáo thường không thoải mái trong việc thảo luận cởi mở về chủ đề tình dục nên tính ẩn danh và bí mật của internet tạo ra một lựa chọn mới về nguồn thông tin hấp dẫn và thuận tiện liên quan đến nhận thức và thực hành tình dục ( Mc Kenna và cs 2005).

Thanh niên và vị thành niên là các giai đoạn quan trọng trong cuộc đời vì khi đó các cá nhân bắt đầu thực sự tham gia vào xây dựng nhận thức tình dục của bản thân một cách chủ động và có ý thức. Nghiên cứu của Ngô Anh Đức và cs ( 2009) tại Việt Nam cho thấy mạng Internet trở thành nguồn thiết yếu để tìm kiếm thông tin về nhận dạng và thực hành tình dục và là một phương tiện tương tác trong việc thể hiện tình dục và các mối quan hệ thân mật, tình cảm. Nghiên cứu này cũng cho thấy thanh thiếu niên Việt Nam sử dụng internet để sưu tầm những hình ảnh và ý nghĩa tình dục mới, sau đó tổng hợp thành thực hành và nhận dạng của chính họ. Nghiên cứu cho thấy sự nổi lên của những kịch bản hay cách thức thể hiện tình dục mới trong giao tiếp qua Internet. Việc tương tác nhóm trực tuyến để trao đổi những kinh nghiệm và kỹ thuật trong quan hệ tình dục đã dẫn đến sự phát triển mang tính tập thể các mẫu hình tình dục mới trên internet. Thay vì đơn giản du nhập tất cả các giá trị, thực hành và nhận dạng tình dục của phương Tây, giới trẻ Việt Nam đã tham gia vào quá trình “ mở rộng văn hóa” nơi mà họ “ định hình lại đất nước của mình cùng các giá trị của nó trong bối cảnh toàn cầu”.

Thanh thiếu niên nam và nữ trong nghiên cứu này đã mô tả cách họ sử dụng Internet để bổ sung những kiến thức tình dục đã có, tìm hiểu về những vấn đề mà nguồn thông tin truyền thống ít cung cấp hoặc đáng nghi ngờ. Việc chia sẻ thông tin và kinh nghiệm về tình dục thông qua trò chuyện qua mạng và diễn đàn thảo luận trực tuyến là một phương tiện để nâng cao vị thế và quyền lực trong các mối quan hệ xã hội. Các bạn nam có thể thể hiện năng lực và kiến thức trong vấn đề tình dục sẽ có được vị trí cao hơn sơ với các bạn nam cùng lứa, nhưng các bạn nữ  có thể nhìn những bạn nam có quá nhiều kiến thức hoặc kinh nghiệm tình dục như là mối nguy cơ đối với các mối quan hệ yêu đương lãng mạn trong tương lai. Nghiên cứu của Ngô Anh Đức và cs cho thấy một vài bạn trẻ  trong nghiên cứu đã thể hiện sự bất mãn với chuẩn mực kép về thế giới quan hệ tình dục trước hôn nhân và trinh tiết nhưng nghiên cứu cũng tìm ra ít bằng chứng về các trao đổi và thảo luận của các bạn trẻ liên quan đến vấn đề này hoặc những vấn đề gây tranh cãi khác.

Nghiên cứu này cho thấy rằng các bạn trẻ Việt Nam sử dụng Internet như một nguồn thông tin tình dục và là một phương tiện để thể hiện nhận dạng  và ham muốn tình dục, giới trẻ đã hướng tới Internet nhằm tìm kiếm kiến thức và trao đổi kinh nghiệm. Nghiên cứu cho rằng, thay vì cố gắng hạn chế sự tiếp cận thông tin hoặc Internet, chúng ta nên có các nỗ lực tổng thể để mở rộng giáo dục tình dục, đưa vào giáo dục tình dục các trao đổi liên quan, dạy các em đánh giá thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và phản ứng một cách phù hợp với các điều kiện xã hội nơi xảy ra quan hệ tình dục. Tuy nhiên, với ngành giáo dục và các bậc phụ huynh, việc sử dụng Internet để giáo dục giới và tình dục là còn rất hạn chế. Nghiên cứu của nhóm Nguyễn Minh Thức và cs trong giai đoạn 2008 - 2010 cho thấy hiện nay ở Việt Nam cả các bậc phụ huynh, thầy cô giáo, và toàn xã hội chưa thực sự quan tâm đến nội dung, phương pháp giáo dục giới tính cho thế hệ trẻ. Các phương pháp giáo dục vẫn còn nghèo nàn và nội dung giáo dục thì chưa phong phú. Hình thức giáo dục giới tính và tình dục qua phương tiện Internet vẫn là một vấn đề xa vời đối với các trường học tại Việt Nam. Bên cạnh đó, các yếu tố văn hóa như một rào cản đối với người lớn trong việc mạnh dạn giáo dục giới và tình dục cho trẻ [6].  Chính vì thế, chúng tôi cho rằng, việc sử dụng Internet như một phương tiện giáo dục giới tính và tình dục là một vấn đề cần thiết và nên làm bởi các lợi ích thiết thực của nó. Bên cạnh đó các nghiên cứu gần đây cho thấy mặt trái của Internet đến vấn đề nhận dạng giới và tình dục của thế hệ trẻ. Ngoài ra, Internet còn tiềm ẩn nhiều mối nguy hại không an toàn cho người tham gia, nhất là thanh thiếu niên.

Vấn đề quấy rối tình dục trên mạng là một vấn đề mới trong xã hội ngày nay, nhất là đối với học sinh và thanh thiếu niên. Các báo cáo về những trường hợp cứu net hay lợi dụng Internet để gạ gẫm các thiếu nữ qua đêm, sau đó bán qua các nước khác hiện đang là phổ biết, nhất là với thiếu nữ khoảng 12 - 16 tuổi. Có cả nhiều trường hợp quấy rối đồng tính và gạ tình dẫn tới quan hệ tình dục thực ở ngoài đời.  Tại Anh, nhiều báo cáo cũng cho thấy việc quấy rối tình dục trên mạng thường dẫn tới quấy rối tình dục ở đời sống thực. Nghiên cứu tại Australia cho thấy có khoảng 7% thanh thiếu niên sử dụng Internet bị quấy rối tình dục ( Garlick, 2004 ; Mitchell, 2007 ; Wolak, Finkelhor, 2008). Gạ gẫm và gợi tình trên mạng chưa có những nghiên cứu cụ thể nhưng đây thực sự là một vấn đề tiếm tàng nguy hiểm cho nhiều thanh thiếu niên. Tại Australia, các nghiên cứu đưa ra con số khoảng 43-48% thanh thiếu niên sử dụng Internet liên quan đến gợi tình và gạ gẫm tình dục trên mạng. Hành vi gợi tình hay gạ gẫm tình dục trên mạng thường dẫn tới việc cung cấp nhân dạng cá nhân và có thể xảy ra hoạt động tình dục trong đời sống thực [1].

Vấn đề tự phơi bày hình ảnh bản thân một cách có chủ đích và không chủ đích cũng đang tạo nên những trào lưu trong giới trẻ ngày nay. Một số trang mạng là những diễn đàn của tuổi thanh thiếu niên đã tải lên những hình ảnh tình dục, hay những hình ảnh gợi cảm của chính bản thân thanh thiếu niên. Nhiều bạn trẻ trở thành hotgirl, boygirl chỉ qua mạng Internet, gần đây là những hình ảnh của Vàng Anh, hay sinh viên tại Hải Phòng, Quảng Ninh,... đang là những vấn đề nhức nhối. Điều nguy hiểm hơn nữa là một số bộ phận thanh thiếu niên coi đó là bình thường và đôi khi họ coi những người “ can đảm” tải những hình ảnh nhạy cảm trên mạng là thần tượng. Nghiên cứu tại Autralia cho thấy có khoảng 84% nam và 60% nữ cho rằng đã tình cờ phơi bày hình ảnh bản thân trên mạng. Nghiên cứu cũng cho thấy là khoảng 38% nam và 2% nữ thanh thiếu niên đã chủ động phơi bày hình ảnh khỏa thân của họ trên mạng ( Rimm, 1995 ; Mehta, 2001 ; Mehta & Plaza, 1997 ; Doran, 2008 ; Eselman, 2009). Tình trạng tự khỏa thân trên của thanh thiếu niên sẽ có liên quan đến những tình huống phạm pháp, sử dụng chất và trải nhiệm triệu chứng cảm xúc hay trầm cảm. Các em có cuộc sống thực không mong muốn và thường phải kiềm chế cảm xúc của mình, do đó tìm đến thế giới áo để bộ lộ bản thân như một cách phóng chiếu cái Tôi. Bên cạnh đó, đôi khi có thể dẫn tới sự gạ gẫm hay lôi kéo tình dục trong đời sống thực [1].

Nghiện tình dục trực tuyến - bao gồm việc xem, tải ( download), mua bán dâm trực tuyến hay tán ngẫu khiêu dâm ( chat sex) - đang là một vấn đề rất mới trong xã hội hiện đại, ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống, vấn đề công việc, học tập, quan hệ xã hội và hôn nhân của người mắc phải. Theo báo cáo của Young( 1998) nghiên cứu trên 396 trường hợp tại Mỹ cho thấy có 53% có những vấn đề trầm trọng trong mối quan hệ, trong đó có tình dục khi sử dụng internet. Còn theo Coop, Scherer, Boies, Gordon ( 1999) thì có hơn 8% người sử dụng internet tại Mỹ có những dấu hiệu hiển nhiên của nghiện tình dục trực tuyến, 32% thừa nhận rằng hành động tình dục trực tuyến gây trở ngại cho chính cuộc sống của họ. Tại Việt nam, chưa có báo cáo cụ thể về vấn đề này nhưng ngày càng nhiều người bị ảnh hưởng từ việc nghiện tình dục trực tuyến như hiếp dâm, loạn dục, trầm cảm, lo âu và stress kéo dài ảnh hưởng đến hôn nhân, học tập và công việc của chính họ [3].